Is het je weleens overkomen dat je de innerlijke wrijving voelde, het onmiskenbare signaal dat een grens was bereikt, maar je toch besloot de voet op het gaspedaal te houden?
Dat de onbewuste plicht zwaarder woog dan de fluistering van je eigen ziel?

Vanuit mijn ervaring als onderzoeker bij de Herstelacademie Haarlem heb ik een model ontwikkeld dat deze universele worsteling in kaart brengt. Het volgt de innerlijke reis van het ongezond overschrijden van grenzen naar het vinden van autonomie en innerlijke rust.

Dit raamwerk belicht de overgang van een leven geleid door moeten naar een bestaan gedragen door bewuste aanvaarding.
Waar we in de eerste fasen nog stelselmatig de signalen van ons lichaam negeerden, gedreven door loyaliteit, ambitie of een oud patroon, leren we later een fundamentele waarheid: bepaalde dingen dienen ons niet meer omdat we er simpelweg niet voor gemaakt zijn.

Het onvermogen wordt omgezet in een bewuste keuze, waardoor we langzaamaan de voordelen en de rust van deze nieuwgevonden grenzen beginnen te omarmen.
Dit model helpt om de dynamiek van zelfsabotage te doorbreken en te evolueren naar een staat van emotionele integratie van kwetsbaarheid en kracht.

De Vijf Fasen van Acceptatie en Integratie

Fase een: ik wil het wel en ik denk het ook te kunnen

Fase twee: ik kan het niet

Fase drie: ik wil het niet

Fase vier: ik kan het niet én ik wil het niet

Fase vijf: de positieve kanten van fase vier

Het Doel van dit Model

Het centrale doel van dit model is het zichtbaar maken van de onderliggende emotionele dynamiek die speelt wanneer grenzen worden overschreden, herkend, heronderhandeld en uiteindelijk geïntegreerd.

Het gaat niet om het elimineren van kwetsbaarheid of het cultiveren van kracht, maar om het begrijpen van de opeenvolgende states die ontstaan wanneer mensen zichzelf tekortdoen, instorten, herstellen en opnieuw positioneren in hun leven.

Dit framework biedt taal en structuur om:

• interne conflicten helder te onderscheiden
• terugkerende patronen in zelfondermijning te herkennen
• de overgang tussen emotionele states beter te reguleren
• onderscheid te maken tussen onvermogen, keuze en geïntegreerde autonomie
• behandelaars, coaches en herstelwerkers houvast te geven in gesprekken over grenzen en zelfbescherming

Het uiteindelijke doel is psychologische flexibiliteit: het vermogen om tussen states te bewegen zonder vast te raken in één specifieke laag. Integraal functioneren ontstaat wanneer zowel kwetsbaarheid als kracht coherent worden ervaren en niet langer tegenover elkaar staan.

Theoretische Achtergrond

Dit model is praktijkgebaseerd, maar sluit nauw aan bij verschillende gevestigde psychologische kaders. Het vult een lacune op tussen emotietheorie, gedragsmodellen en narratieve conceptualisaties van herstel. Hieronder de belangrijkste theoretische lijnen.

1. Psychodynamische kaders

De fasen weerspiegelen een verschuiving tussen kwetsbare en beschermende states zoals beschreven binnen de moderne psychodynamiek. In tegenstelling tot traditionele opvattingen worden deze states niet gereduceerd tot afweermechanismen, maar gezien als functionele regulatievormen. Het model sluit hiermee aan bij hedendaagse inzichten over affectregulatie, fragmentatie en interne spanning.

2. Zelfpsychologie en hechtingsdynamiek

Kohuts twee polen van het zelf (kwetsbaarheid en grootheid) zijn herkenbaar in fase twee en drie, terwijl de integratie van beide in fase vier en vijf aansluit bij een meer volwassen, stabiel zelfgevoel. De overgang tussen fasen weerspiegelt hechtingsdynamiek, waarbij het erkennen van eigen grenzen een vorm van interne veiligheid creëert.

3. Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Fase twee sluit aan bij het ACT principe van acceptatie van interne ervaringen. Fase drie weerspiegelt waarden en keuzevrijheid. Fase vier en vijf illustreren psychologische flexibiliteit en zelfcontext. Het model biedt hiermee een concrete vertaalslag van ACT naar grens en belasting.

4. Internal Family Systems (IFS)

IFS gaat ervan uit dat verschillende delen verschillende emotionele functies hebben. De kwetsbare delen (fase twee) en beschermende delen (fase drie) bewegen bij jou in een vaste en herkenbare sequentie. De latere fasen laten zien hoe delen in harmonie kunnen komen zonder dat ze verdwijnen of samensmelten.

5. Structurele Dissociatie en state georiënteerde modellen

Hoewel jouw model niet over traumatische dissociatie gaat, sluit het aan bij het idee dat mensen schakelen tussen states die gedrag, waarneming en overtuiging sturen. De fasen bieden een fijnmazige beschrijving van deze state wisselingen binnen het normale functioneren en binnen herstelprocessen.

6. Humanistische en existentiële psychologie

De nadruk op authenticiteit, keuzevrijheid en betekenis sluit aan bij de humanistische traditie. De latere fasen laten zien hoe autonomie niet alleen een keuze is, maar ook een interne ordening waarin kwetsbaarheid en kracht niet langer als tegenpolen worden ervaren.