De Kunst van het Ont-accepteren

“Ik ben nu eenmaal geen ochtendmens.” “Ik ben gewoon niet zo assertief.” “Wiskunde is niks voor mij.”

We zeggen dit soort dingen dagelijks tegen onszelf. We noemen het zelfkennis, of acceptatie. Het geeft rust om te stoppen met vechten tegen wie je bent. Maar er schuilt een fascinerende paradox in deze houding. Want wanneer verandert ‘acceptatie’ ongemerkt in ‘aangeleerde hulpeloosheid’?

De onverwachte schoonheid van hulpeloosheid

Aangeleerde hulpeloosheid heeft een slechte reputatie. We zien het als zwakte, als passiviteit. Maar laten we het eens omdraaien. Eigenlijk is aangeleerde hulpeloosheid een vorm van efficiëntie. Het is het resultaat van een brein dat in staat is om verlies te incasseren en te zeggen: “Hier stopt mijn invloed. Ik ga mijn energie niet verspillen aan een onmogelijk gevecht.”

In die zin is de oorsprong van hulpeloosheid iets moois. Het is het vermogen om onvolmaaktheden te accepteren en los te laten. Het is de realisatie dat trekken aan een dood paard geen zin heeft. Je richt je op wat wél kan. Dat is geen zwakte; dat is een overlevingsmechanisme.

Wanneer wijsheid een gevangenis wordt

Maar hier komt de valkuil. Acceptatie is gebaseerd op de data van toen. Je hebt geaccepteerd dat je die baan niet aankunt, dat die relatievorm niet voor jou werkt, of dat die angst nu eenmaal bij je hoort. Je hebt die conclusie getrokken op basis van wie je toen was, en de middelen die je toen had.

Maar het leven is niet statisch.

• De situatie verandert: De muur waar je vroeger tegenaan liep, heeft nu misschien een deur.
• Jij verandert: Je zit beter in je vel, je bent ouder, wijzer, of je hebt nu mensen om je heen die je steunen.

Het gevaar van “te goed kunnen accepteren” is dat je niet meer checkt of de deur nog steeds op slot zit. Zoals een olifant die als baby aan een touwtje vastzat en leerde dat hij niet weg kon, en nu als volwassen kolos nog steeds braaf blijft staan bij datzelfde dunne touwtje. Hij heeft zijn beperking geaccepteerd. Hij vertoont aangeleerde hulpeloosheid. Maar in feite is hij gewoon vergeten zijn eigen kracht opnieuw te testen.

Tijd voor een nieuw werkwoord: Ont-accepteren

We moeten stoppen met acceptatie te zien als een eindstation. Acceptatie is nuttig zolang de omstandigheden onveranderbaar zijn. Zodra er beweging in de zaak komt, wordt acceptatie een blokkade.

Daarom introduceer ik een nieuw concept: Ont-accepteren.

Ont-accepteren is het actieve proces van teruggaan naar je oude “waarheden” en ertegenaan duwen. Het is durven twijfelen aan je eigen berusting. Het vraagt moed, want accepteren voelt veilig. Als je hebt geaccepteerd dat “ik dit nu eenmaal niet kan”, hoef je het ook niet te proberen en kun je niet falen.

Ont-accepteren betekent dat je het risico neemt om opnieuw teleurgesteld te worden, maar ook de kans grijpt om te ontdekken dat je gegroeid bent. Het betekent dat je tegen jezelf zegt: “Toen had mijn invloed geen zin. Maar nu is niet toen. Ik ga opnieuw proberen of ik het stuur kan omgooien.”

Conclusie

Vrede hebben met je angst is prachtig. Het geeft rust. Maar laat die vrede geen slaapmiddel worden waardoor je vergeet wakker te worden als de zon weer gaat schijnen.

Koester je vermogen om los te laten wat je niet kunt veranderen. Maar wees dapper genoeg om regelmatig te controleren of dat nog steeds zo is. Soms is de grootste overwinning niet het accepteren van je lot, maar het besef dat je de kracht hebt om het te ont-accepteren en de wereld opnieuw tegemoet te treden.