Eerst begrijpen, dan adviseren: goedbedoeld advies helpt niet altijd

Als iemand iets persoonlijks vertelt, ergens mee zit of vastloopt, is het dan goed om advies te geven? Het lijkt een simpele vraag. Natuurlijk wil je iemand helpen. Maar goedbedoeld advies komt niet altijd binnen als hulp.

Laatst hoorde ik twee mensen iets totaal verschillends zeggen over advies.

Sanne zei dat ze er gek van wordt als mensen meteen met tips komen. Als ze iets persoonlijks vertelt, wil ze niet dat iemand haar probleem probeert op te lossen alsof het een praktisch klusje is. Ze wil eerst voelen dat iemand begrijpt wat ze zegt. Te snel advies voelt voor haar alsof haar pijn wordt verkleind. Alsof de ander denkt: zo ingewikkeld is het toch niet?

Mara ervaart dat heel anders. Zij vindt advies krijgen juist fijn. Voor haar betekent het dat iemand betrokken is, met haar meedenkt. Een tip kan voor haar voelen als een vorm van nabijheid: ik heb dit geprobeerd, misschien heb jij er ook iets aan.

Ik begreep ze allebei. Niet omdat de één gelijk had en de ander niet. Maar omdat advies niet alleen gaat over de inhoud van de tip — het gaat vooral over de vraag of je je gezien voelt door degene die hem geeft.

Het gaat over verbinding

Het hangt er sterk vanaf waar je zit. Als je nog diep in iets vastzit, kan advies heel vervelend zijn. Niet eens omdat het advies niet klopt. Je zou kunnen zeggen: baat het niet, dan schaadt het niet. Maar zo werkt het niet.

Want het gaat niet om de inhoud van het advies. Het gaat om het gevoel eronder. Voel je je gezien? Voel je je gehoord? Heeft de ander door hoe vast je loopt?

Als het slechter met je gaat en adviezen sluiten steeds net niet aan, dan kan dat pijnlijk zijn. Niet omdat mensen iets verkeerds bedoelen, maar omdat je steeds voelt: ze begrijpen niet waar ik zit. Ze zien niet hoe vast ik loop. Ze weten niet wat ik al geprobeerd heb.

Daardoor valt de verbinding weg. Je gaat je afzonderen. Je gaat je schamen. Je denkt: iedereen zegt dat dit zou moeten helpen, maar bij mij werkt het niet. Dan zal er wel iets mis zijn met mij.

Als je al alles hebt geprobeerd

Zelf heb ik dat sterk ervaren in een periode waarin het slechter met me ging. Eén van mijn grootste klachten was dat ik niet meer kon slapen. En als je echt lange tijd slecht slaapt, werkt alles niet meer goed. Je lichaam niet. Je hoofd niet. Je emoties niet.

Maar slapen is ook zoiets waar iedereen iets van weet. Iedereen slaapt. Iedereen slaapt ook weleens slecht. Dus iedereen heeft er wel een tip over. Zorg dat je moe genoeg bent. Geen schermen. Warme melk. Ademhalingsoefeningen. Een vast ritme.

Mensen bedoelden het goed. Mensen leefden mee. Mensen deelden hun ervaring. Normaal gesproken kan dat juist een fijne manier van verbinden zijn.

Maar als je echt diep in de put zit en al die dingen al lang geprobeerd hebt, dan wil je eigenlijk dat iemand zegt: ik zie dat je alles al geprobeerd hebt. Ik zie dat het niet werkt. Wat kut.

Samen in de put zitten

Dat klinkt misschien alsof je daar niets aan hebt. Alsof je dan met z’n tweeën in de put gaat zitten.

Maar soms is dat precies wat helpt. Niet omdat die ander de put voor je kan oplossen. Maar omdat iemand dan even naast je komt zitten, in plaats van van bovenaf te blijven roepen welke touwen je allemaal vast moet pakken terwijl je er niet bij kunt.

Soms heb je meer aan iemand die even naast je in de put zit dan aan iemand die bovenaan blijft schreeuwen hoe je eruit moet klimmen.

Ik voelde me in die periode door al die goede bedoelingen steeds meer afgesneden van de mensen om me heen. Niet omdat zij onaardig waren. Maar omdat hun hulp steeds bevestigde dat ze niet begrepen hoe diep ik zat. Dat was achteraf misschien wel één van de zwaarste dingen — niet alleen dat het slecht met me ging, maar dat gevoel van: niemand begrijpt meer hoe het is.

Wanneer advies weer gewoon advies wordt

Nu het beter met me gaat, slaap ik ook weleens een nacht slecht. Als iemand dan zegt: misschien moet je zorgen dat je goed moe bent, schiet ik niet meteen in de stress. Ik kan denken: lief bedoeld. Ik kan het naast me neerleggen. Zo’n advies voelt nu niet meer als bewijs dat niemand mij begrijpt.

Maar op het moment dat je echt diep zit, werkt dat anders.

Dus als iemand zegt dat diegene gek wordt van al die goedbedoelde adviezen, probeer dan niet meteen te denken dat die persoon ondankbaar is. Misschien voelt diegene zich niet gezien. Misschien heeft diegene al tien keer geprobeerd wat jij nu voorstelt. Misschien is het advies niet het probleem, maar het gebrek aan erkenning ervoor.

Advies is niet per definitie verkeerd. Het kan liefdevol zijn, praktisch, verbindend en precies op tijd komen. Maar misschien begint goed advies niet met praten.

Misschien begint het met luisteren. Met even aftasten. Met vragen: wil je dat ik met je meedenk, of wil je vooral dat ik even naast je blijf zitten?

Want soms is naast iemand blijven zitten al meer hulp dan het zoveelste touw naar beneden gooien.